arttttt1

Vitin e kaluar ishte viti i 4-të më i ngrohtë i Tokës, pas vitit 2016, viti më i ngrohtë i planetit, si dhe 2015 dhe 2017, sipas informacioneve të publikuara nga NOAA, NASA dhe U.K. Met Office. Renditja vjetore nuk tregon të gjithë historinë e ndryshimeve klimatike afatgjata, megjithatë pamja e përgjithshme tregon një rritje të temperaturave.

Gazrat serrë nga djegia e lëndëve fosile, si dhe shpyllëzimi e bujqësia intensive, kanë rritur temperaturat në nivele që nuk janë parë më shumë se 800.000 vjet. Sipas Institutit Goddard të NASA për Studimet e Hapësirës (GISS), temperaturat globale në vitin 2018 ishin 1.5 ° F (0.83 ° C), më të ngrohta se mesatarja e viteve 1951-1980.

“Ndikimet afatgjata të ngrohjes globale tashmë janë duke u ndjerë – në përmbytjet bregdetare, valët e nxehtësisë, reshjet e forta dhe ndryshimin e ekosistemit”, tha në një njoftim për shtyp Gavin Schmidt, drejtor i NASA, për Studimet e Hapësirës. Temperaturat mesatare në rritje janë më të theksuara në Arktik, ku temperaturat janë rritur më shumë se dyfishi i shkallës së pjesës tjetër të globit, duke shkaktuar shkrirjen e akullnajave.

Studimet tregojnë se ndryshimet klimatike po ashpërsojnë disa nga llojet  e ngjarjeve ekstreme të motit, veçanërisht valët e nxehtësisë dhe reshjet intensive.

NOAA gjithashtu përmblodhi listën e fatkeqësive të motit dhe dëmet ekonomike që ato shkaktuan në SHBA gjatë vitit 2018, duke numëruar 14 ngjarje të tilla që shtojnë në total rreth 100 miliardë dollarë. Këto fatkeqësi përfshinin stuhitë Florence dhe Michael, zjarret dhe ngjarje të tjera ekstreme. Dëmtimi i tyre në total llogaritet në 91 miliard dollarë, me uraganin Michael në vendin e parë me 25 miliardë dollarë. Emetimet globale të dioksidit të karbonit nga djegia e lëndëve fosile të tilla si qymyri, nafta dhe gazi natyror shënuan në 2018, nivelet më të larta, sipas Projektit Global të Karbonit dhe Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë.

Një raport i veçantë tregoi se emetimet e karbonit të SHBA nga energjia – e cila është shkaku mbizotërues i emetimeve të ngrohjes së planetit – u rritën me 3.4% vitin e kaluar.

Për të përmbushur qëllimin e marrëveshjes së Parisit emetimet globale të gazrave serë duhet të ulen 45% deri në vitin 2030.

Përgatiti: Andrew Freedman

Të dhënat: NASA GISS

Advertisements
Posted by: ekolevizja | February 6, 2019

Organizatat mjedisore kundërshtojnë inceneratorin e Tiranës

Tiranë, 6 shkurt 2019
DEKLARATË PËR MEDIAN

51130338_2185494854829769_2596107468991889408_n

Përmbledhje e argumentave kryesorë të letrës së pozicionimit “Qëndrim i organizatave mjedisore dhe ricikluesëve mbi ngritjen e impiantit të djegies në jug dhe në lindje të venddepozitimit ekzistues në zonën e Sharrës, Tiranë”

I nderuar Z. Klosi,
E nderuar Znj. Balluku,
I nderuar Z. Veliaj,

Ne, 20 organizata mjedisore dhe riciklimi në Shqipëri, KUNDËRSHTOJMË kontratën e koncesionit “Për ndërtim landfilli, inceneratori dhe rehabilitim i venddepozitimeve ekzistuese në Tiranë dhe prodhimin e energjisë elektrike” Zona e Trajtimit të Mbetjeve Tiranë (ZTMT), dhe kërkojmë anullimin e saj mbi argumentimin si më poshtë:
• Vendimi për djegien e mbetjeve urbane vjen si një diktim nga lartë-poshtë, në mungesë transparence dhe në kundërshtim me ligjet kombëtare dhe evropiane për menaxhimin e mbetjeve urbane.

Theksojmë se projektet siç janë impiantet e djegies, janë investime të cilat kushtojnë financiarisht dhe kanë ndikim afatgjatë në ekuilibrat e fushave të ndryshme të jetës.
• Mungojnë argumentat që mbrojnë domosdoshmërinë e kësaj vendimmarrje politike të nxituar dhe të papërgjegjshme. Vendimi nuk mbështetet mbi studime të mirëfillta të gjenerimit total të mbetjeve urbane në bashkitë e vendit, apo në raporte monitorimi të gjendjes aktuale të menaxhimit të mbetjeve. Aq më tepër në një kohë kur nevojat për investime publike në sektor janë të mëdha dhe investimet e ngjashme kanë treguar që janë një dështim (sjellim në vëmendje mos funsionimin me kapacitet të plotë të incineratorit të Elbasanit).
• Për një investim kaq të rëndësishëm për qytetarët e Tiranës, në kuadër të transparencës, e konform detyrimeve ligjore, duhet të ishin bërë publike, të gjitha fazat e procesit. Nga verifikimet e bëra në faqet zyrtare të institucioneve të përfshira në këtë proces dhe të korrespondencës zyrtare, rezulton se këto detyrime janë përmbushur pjesërisht. Në rastin konkret, konsultimi me publikun ka filluar gati dy vjet pas marrjes së Vendimit nga Këshilli i Ministrave për ndërtimin e impiantit të djegies në
Sharrë.
• Studimi i fizibilitetit analizon në mënyrë të njëanshme dhe sipërfaqësore ndikimet dhe përfitimet sociale, ekonomike dhe mjedisore të këtij investimi. Si i tillë ai ngre më shumë pikëpyetje dhe argumenta kundër ndërtimit të impiantit të djegies së mbetjeve në Sharrë se sa në favor të tij:
• Studimi nuk trajton asnjë alternativë tjetër të trajtimit të mbetjeve urbane, që është edhe detyrim ligjor. Si i tillë ai nuk mund të arrijë në përfundimin e faktuar dhe të analizuar që ngritja e impiantit të djegies së mbetjeve urbane është qasja më e qendrueshme dhe zgjidhja më e mirë.
• Projekti i impiantit fokusohet tek hallka e fundit e hierarkisë së mbetjeve, duke kapërcyer parandalimin, ripërdorimin dhe riciklimin, kjo në kundërshtim me legjislacionin në fuqi.

51445161_2242749182646477_1302247780797906944_n

Sasia totale e mbetjeve të trajtuara nga impianti në të katërta linjat do të jetë rreth 920 ton/ditë. Kjo sasi e detyron të gjithë Qarkun e Tiranës të ndalojë veprimtarinë ricikluese për të paktën 30 vitet e ardhshme. Pse?
a) Sepse Qarku i Tiranës nuk e arrin shifrën prej 920 ton/ditë ndaj do të detyrohet të dërgojë të gjithë sasinë e gjeneruar të mbetjeve në impiantin e djegies.
b) Sepse vetë studimi në mënyrë jo të drejt përdrejtë pohon se skemat për aktivitetin riciklues nuk janë konsideruar të mundshme gjatë operimit të impiantit të djegies.
Si rrjedhojë e të gjithë kësaj, pengohet përmbushja e targeteve të vendosura nga Strategjia dhe Plani Kombëtar i Mbetjeve 2010 – 2025, ligjit kuadër të menaxhimit të mbetjeve dhe VKM-ve për rrymat e veçanta të mbetjeve, duke i bërë ato të pa zbatueshme. -Tarifa për trajtimin e mbetjeve prej 29 Euro/ton e pa ndryshueshme në zbritje për 30 vite do t’i shpërndahet tarif-paguesve (qytetarëve) sipas një rregulli akoma të paqartë. Barra shtesë financiare do të jetë jo më pak se 7.5 milionë Euro në vit. Kësisoj detyrimi vjetor i Bashkisë Tiranë për të menaxhuar mbetjet do të jetë pothuaj dyfish në vit.
– Tarifa e nxjerrë nga analiza dhe vendosur në kontratë, 29 Eur/ton, është më e ulët se impiantet e ngjashme në Evropë. Kjo tarifë me gjasë nuk mund të mbulojë operimin e impiantit sipas standardeve të BE-së dhe as kostot e mirëmbajtjes dhe të mbylljes së venddepozitimit të Sharrës.
– Projekti do të hapë vetëm 27 vende pune. Kjo shifër është shumë e ulët krahasuar me shifrën që deklaron shoqata e ricikluesëve në Shqipëri, sipas së cilës vetëm në rajonin e Tiranës janë të vetë punësuar si grumbullues individual rreth 1.200 familje, shumica e tyre nga komuniteti rom.
– Përmes një anketimi me 300 banorë në zonën e Sharrës, rezultatet tregojnë se edhe në mungesë totale informacioni, banorët nuk kanë besim të plotë në këtë investim. Gati gjysma e tyre nuk mendojnë se impianti do të rrisë nivelin e riciklimit në qytet, dhe se ka metoda të tjera që duhen marrë në konsideratë.

Nga argumentimi më sipër, ky vendim qeverie thyen demokracinë dhe kjo kontratë koncesionare tregon një trend politik që devijon jashtë standardeve dhe rrugës së Bashkimit Evropian.

Organizatat e shoqërisë civile kanë sjellë më herët në vëmendje nevojën për ndryshime në legjislacionin e koncesioneve. Gjejmë vendin përmes kësaj letre të kundërshtojmë edhe një herë të gjithë procedurën e kontratave koncesionare në Shqipëri, të cilat duke keqinterpretuar dhe shfrytëzuar hapësirat e ligjeve në fuqi kanë uzurpuar zhvillimin në vend në kurriz të një mjedisi të shëndetshëm dhe si pasojë në kurriz të ekzistencës dhe qendrueshmërisë të vetë brezave të ardhshëm.

Ky aktivitet u realizua në kuadër të projektit “ Tu japim ZË qytetarëve – stimulimi i pjesëmarrjes publike mjedisore në Tiranë”, zbatuar nga Qendra EDEN, mbështetur
financiarisht nga LëvizAlbania.

Kontakt:
Qendra Mjedisore EDEN
Rr. Bogdanëve, Nd.13, H.1, Ap.8 Njësia administrative 10, Kodi postar 1001
Tiranë, Shqipëri
http://www.eden-al.org | eden@eden-al.org | +355 4 222 76 15

 

Posted by: ekolevizja | January 29, 2019

Pyjet e vjetër të ahut në Shqipëri

pyjet

Shqipëria renditet aktualisht si vendi me burimet më të paketa pyjore në Evropë.

Bazuar në të dhënat e kadastrës pyjore dhe INSTAT (2017) Shqipëria ka rreth 1.052 milion ha me pyje (36.6% të sipërfaqes së vendit), me një volum lënde drusore rreth 51.6 milion m3. Nisur nga këto shifra rezulton që pyjet ne Shqipëri janë mjaft të degraduara, duke pasur një volum prej vetëm 49 m3/ha. Në 20 vitet e fundit fondi pyjor kombëtar është reduktuar me 32 milion m3 ndërsa volumi mesatar për hektar është pakësuar me 40% duke rënë  nga 81 m3/ha (1997) në 49 m3/ha (2017).

Ekziston një hendek i thellë ndërmjet rritjes natyrore të pyjeve dhe volumit të fondit pyjor që pakësohet dhe ku prerja e pyjeve e tejkalon me 2-3 herë rritjen e tyre.

Shqipëria përfaqëson sot të vetmin vend në Evropë ku prerja e pyjeve e tejkalon me 2-4 herë rritjen natyrore të tyre. Pjesë e kësaj situate të vështirë të fondit pyjor kombëtar janë edhe pyjet e vjetër në Shqipëri.

Sot, ekzistojnë shume kërcënime ndaj pyjeve të vjetër të tilla si; zjarret, prerjet, kullotja, gjuetia,mbetjet, erozioni, hapja e rrugëve, ndërtimet, HEC-et, pronësia mbi tokën etj. Këto kërcënime i bëjnë këta grumbuj edhe më të ekspozuar ndaj rrezikut të zhdukjes përfundimtare të tyre.

Qëllimi i këtij artikulli ka të bëjë me evidentimin dhe promovimin e atyre pak zonave natyrore me pyje të vjetër Ahu që kanë mbetur në vend. Janë zona ku natyra ka zhvilluar veten e saj duke mos pasur asnjë ndikim nga njeriu. Proceset dinamike natyrore kanë ndjekur normalitetin e tyre të zhvillimit, duke arritur në ekosisteme pyjore që përfaqësohen aktualisht me stadin e tyre klimaks. Pyjet e vjetër te Ahut përfaqësojnë Shqipërinë e egër ose ‘ishujt e fundit natyrorë’ të saj.

Evidentimi i pyjeve të vjetër të Ahut në Shqipëri

Përzgjedhja e grumbujve më kryesorë me pyje të vjetër Ahu, u bazua në disa kritere kryesore:

  • Mosha e grumbujve pyjorë (mbi 120 vjeç)
  • Një sipërfaqe minimale ≥ 150 ha
  • Topografia dhe homogjeniteti i zonës (zonë e organizuar në formën e një lugine, shpati, pllaje etj. duke shfaqur një grumbull pyjor të pa fragmentuar)
  • Mungesa e ndikimit njerëzor mbi zhvillimin e ekosistemit pyjor (grumbuj ku ndikimi njerëzor nuk ka ekzistuar në dinamikën e zhvillimit të pyllit).
  • Mundësia për të garantuar menaxhimin dhe mbrojtjen e këtyre grumbujve pyjorë në kushtet ku ata ndodhen sot, të pa shqetësuar nga njeriu.

Bazuar në kriteret e mësipërme rezulton se zonat me pyje të vjetër Ahu në Shqipëri janë:

  1. Livadhi i Harushës (Bashkia Malësia e Madhe)
  2. Lumi i Gashit (Bashkia Tropojë)
  3. Curraj i Epërm (Bashkia Tropojë)
  4. Lumi i Tropojës (Bashkia Tropojë)
  5. Zall-Gjoçaj (Bashkia Mat)
  6. Rrajcë (Bashkia Përrenjas)

Këto zona paraqiten në figurën nr. 1 në vijim. Katër nga gjashtë zonat e propozuara (Livadhi i Harushës, Lumi i Gashit, Curraj i Epërm dhe Lumi i Tropojës) gjenden në rajonin e Alpeve Shqiptare duke përbërë kështu edhe rajonin jugor të Alpeve Dinarike. Ndërsa Zall-Gjoçaj shtrihet në Zonën Malore Qendrore dhe Rrajca në rajonin Lindor të Vendit.

Për dy nga zonat; Lumi i Gashit dhe Curraj i Epërm ka të dhëna interesante për moshën e disa drurëve të analizuar në zonë. Matjet janë realizuar nga një grup me studentë nga Fakulteti i Pyjeve dhe Shkencave të Drurit (Universiteti Çek i Shkencave të Jetës), Departamenti i Ekologjisë Pyjore të drejtuar nga pedagogët Martin Mikoláš dhe Ondrej Kameniar (2016).

  • Në lumin e Gashit gjenden 9 drurë (nga 35 të analizuar) me moshë mbi 250 vjeçare, ku 2 prej tyre janë me moshë 401-450 vjeçare.
  • Curraj i Epërm janë gjendur 8 drurë (nga 32 te analizuar) me moshe mbi 250 vjeçare, ku 4 prej tyre janë me moshë 300-350 vjeçare.

Tabela 1. Të dhëna për moshën e disa drurëve në Lumin e Gashit dhe Curraj i Epërm

Zona Drurë të analizuar Mosha, sipas klasave të moshës (çdo 50 vjet)
∑ >250 251-300 301-350 351-400 401-450
Lumi i Gashit 35 9 4 3 2
Curraj i Epërm 32 8 4 4

Këto janë edhe të dhënat më të fundit lidhur me moshën e dy prej grumbujve pyjorë në fjalë.

figura 1 pyjet

Figura 1. Zonat me pyje të vjetër Ahu në Shqipëri

Zonat me pyje të vjetër Ahu janë pasqyruar në këtë botim të hartografuara, ndarë në dy nën zona (figura nr. 2);

  • Zona qendrore – përfaqëson ekosistemet me Pyje të vjetër Ahu
  • Zona buferike – përfaqëson ekosisteme të tjera të cilat bashkëshoqërojnë ato të pyjeve të Ahut, kryesisht brezi i kullotave Alpine. Janë quajtur zona buferike me qëllim që për çdo aktivitet menaxhues apo të përdorimit të territorit, këto zona të shërbejnë si zbutëse të ndikimeve apo presioneve mbi pyjet e vjetër të Ahut.

figura 2 pyjet

Figura 2. Zonimi i sipërfaqeve me pyje të vjetër Ahu

Në hartë, zonat e propozuara janë paraqitur si njësi uniforme gjeografike (lugina), ku pjesa buferike përfaqëson kurorën që rrethon zonat me pyje të vjetër Ahu. Është quajtur zonë buferike edhe për arsyen se në realitet ofron një farë mbrojtje për pyjet e vjetër të Ahut si nga pikëpamja e territorit ashtu dhe ajo e aktiviteteve socio-ekonomike që zhvillojnë aty komunitetet vendore.

Pyjet e vjetër të ahut në Shqipëri

Në tabelën nr.2 në vijim jepen zonat me pyje të vjetër Ahu në Shqipëri dhe sipërfaqet respektive të zonave qendrore dhe buferike të tyre;

Tabela 2. Zonat me pyje të vjetër Ahu dhe sipërfaqet e tyre

Nr Emri i zonës Zonë qendrore, ha Zonë buferike, ha Totali, ha
1 Livadhi i Arushës 1058.5 1381.3 2439.8
2 Lumi i Gashit 5228.8 4123.4 9352.15
3 Lumi i Tropojës 1243.6 2973.8 4217.5
4 Curraj i Epërm 1644.1 895.8 2539.9
5 Zall Gjoçaj 792.2 1652.9 2445.1
6 Rrajca 1730.0 1025.4 2755.4
  Shuma 11697.3 12052.5 23749.8

Sipërfaqja e zonave me pyje të vjetër Ahu në Shqipëri, vlerësohet në 11,697.3 ha. Kjo shifër përbën vetëm 1.1% të sipërfaqes së fondit pyjor të vendit.

Sipërfaqja e zonave buferike, përreth pyjeve të vjetër të Ahut vlerësohet në 12,052.5 ha. Edhe kjo është një zonë mjaft e rëndësishme për mbrojtjen e ekosistemeve  të pyjeve të vjetër të Ahut por edhe zbutjen e ndikimeve në këto pyje. Sipërfaqja totale e zonave ku gjenden pyjet e vjetër të Ahut (zonat qendrore dhe buferike) vlerësohet në 23,749.8 ha.

Fauna

Pyjet e vjetër të Ahut strehojnë një numër të madh llojesh të florës dhe faunës, duke u bërë kështu zona mjaft të ndjeshme dhe njëkohësisht të rëndësishme mjedisore. Këto pyje përfaqësojnë vende strehimi dhe ushqimi për një numër të madh speciesh të rrezikuara, pjesë e listës së kuqe të IUCN dhe asaj të Shqipërisë. Pyjet e vjetër të Ahut janë të vetmet zona në Shqipëri ku takohen të tre llojet e mishngrënësve të mëdhenj: Ariu (Ursus arctos), Ujku (Canis lupus) dhe Rrëqebulli (Lynx lynx ssp. balcanicus) dhe të tre llojet e thundrakëve të mëdhenj: Dhia e egër (Rupicapra rupicapra), Derri egër (Sus scrofa) dhe Kaprolli (Capreolus capreolus).

Flora

Edhe flora paraqitet mjaft e larmishme dhe me shumë lloje që janë pjesë e listës së kuqe të IUCN dhe asaj të vendit tonë. Në këtë mënyrë pyjet e vjetër të Ahut bëhen banesa më e rëndësishme e këtyre llojeve që janë të rrezikuara tashmë. Rreth 81 specie bimësh me status të rrezikuar gjenden në këto pyje.

Vlerësimi i rreziqeve

Vlerësimi i rrezikut për secilën zonë është bërë duke vlerësuar çdo rrezik të mundshëm (aktual dhe potencial) për zonën me një shkallë nga 1 deri në 10, ku numri 10 përfaqëson nivelin më të lartë të rrezikut potencial për zonën përkatëse dhe numri 1 rrezikun më të vogël. Janë analizuar dhe vlerësuar vetëm 10 rreziqet më kryesore për këto zona;

Rreziqet kryesore për pyjet e vjetër të Ahut

figura 3 pyjet

Sipas vlerësimit të bërë në tabelën e mësipërme kemi këtë situatë të ekspozimit të pyjeve të vjetër të Ahut ndaj rreziqeve kryesore;

figura 4 pyjet

Niveli i rrezikut sipas zonave me pyje të vjetër Ahu

Duke ju referuar tabelës dhe grafikut të mësipërm Lumi i Tropojës mbetet masivi pyjor më i rrezikuar aktualisht. Kjo për shkak të ndërtimit të rrugës që e përshkon masivin pyjor mes për mes tij, duke sjellë me vete rreziqe të tjera potenciale (prerja e pyjeve, zjarret, ndërtimet, mbetjet, gjuetia etj) në zonë. Një tjetër efekt i rëndësishëm i prezencës së rrugës dhe që ka shfaqur tashmë ndikimin në zonë, është ai i ndërtimeve që kanë filluar të bëhen në pjesën e sipërme të luginës; në bjeshkët e Sylbicës. Ndër masivet e tjera Zall-Gjoçaj paraqitet më i rrezikuari. Kjo për shkak të zjarreve, prerjeve dhe ndërtimit të rrugës, e cila aktualisht gjendet fare afër sipërfaqes me pyje të vjetër Ahu. Dy masivet e tjera; Lumi i Gashit dhe Rrajca kanë thuajse të njëjtin nivel rreziku. Rrajca mbetet më e rrezikuar për shkak se është lehtësisht më e aksesueshme ndërsa Lumi i Gashit kryesisht prej zjarreve dhe ndërtimeve që kanë filluar të bëhen në bjeshkët e Dobërdolit.

Mbrojtja e pyjeve të vjetër të Ahut

Për mbrojtjen e zonave me pyje të vjetër të Ahut dhe të natyralitetit të tyre, është e nevojshme që të ndërmerren disa masa;

  • Mbrojtja nga zjarri
  • Rritja e zbatimit te ligjshmërisë
  • Mbrojtja nga prerjet
  • Ndalimi i gjuetisë dhe peshkimit
  • Ndalimi apo kufizimi i ndërtimeve
  • Komunikimi dhe interpretimi
  • Hartimi dhe zbatimi i planeve për zhvillimin e qëndrueshëm të zonave
  • Përmirësimi i bazës ligjore për pyjet e vjetër të Ahut
  • Ngritja e një rrjeti kombëtar për pyjet e vjetër
  • Plan menaxhimi për pyjet e vjetër të Ahut

Propozime për pyjet e vjetër të Ahut në Shqipëri

Duke qenë se pyjet e vjetër të Ahut nuk kanë mbrojtje specifike ligjore si të tilla, rekomandohet si fillim përfshirja e tyre në legjislacionin kombëtar dhe më tej në rrjetet apo organizatat ndërkombëtare. Disa nga rrjetet që janë të pranishme aktualisht në Evropë dhe Botë  janë; UNESCO, Wilderness Europe, European beech network etj. Gjithashtu do të ishte i nevojshëm edhe krijimi i një rrjeti kombëtar me pyjet e vjetër të Ahut.

Dhënia e statusit ligjor (kombëtar) ose integrimi i pyjeve të vjetër të Ahut në këto rrjete shihet si e vetmja mundësi për garantimin e mbrojtjes së sipërfaqeve të fundit me pyje të vjetër dhe natyrore të vendit. Kuptohet që duhet shumë punë dhe përkushtim në terren, për të garantuar mbrojtjen e këtyre pyjeve nga dëmtimet e mundshme si zjarret, prerjet, ndërtimet, mbetjet, HEC-et etj.

Nga vëzhgimet e kryera në terren, rezulton se zonat paraqesin situata të ndryshme dhe duhen bëre propozime specifike për secilën prej tyre. Propozimet jepen të paraqitura në figurën në vijim:

Tabela 3. Propozimet për pyjet e vjetër të Ahut

tabela 3 pyjet

Përgatiti: Abdulla Diku, ekspert i pyjeve.

« Newer Posts - Older Posts »

Categories